Sa rezidan Rezidans bann Dimoun Aze Union Vale i pa’n zis selman ganny elekte koman reprezantan parmi sa sel de msye dan landrwa me osi akoz i kont Prezidan Albert René ek Prezidan James Michel parmi son bann zanmi.

Msye Betsy i en dimoun drwat e fran. Letan The People ti demann li son lopinyon lo Prezidan Michel i ti dir: “sanmenm sa mon zonm.” Annefe, Sanmdi pase letan i ti’n tande ki Prezidan Michel ti pe vin vizit Rezidans Bann Dimoun Aze Union Vale, msye Betsy ti’n sanze kare kare dan son zoli zemiz ek kannson long. I ti osi met en zoli bonnen lo son latet. Pour li i pa ti zis pe al rankontre Prezidan Larepiblik me ti pe al osi zwenn en vye zanmi. En ansyen manm ‘militia’ i rapel letan i ti konn Msye Michel. I dir zot konn kanmarad.

Ozordi aze 76 an, Msye Theophile ti grandi Hermitage dan distrik Mont Fleuri. Fodre pronons byen sa non Hermitage i dir. I’n ne an 1932 e grandi laba. I annan bokou pour rakonte me akoz en problenm tande i difisil pour konn avek li tou bann pti detay lo kimannyer in arive zanmi avek sa de Prezidan. Me sa ki kler se ki an 1964 i ti donn kou-dmen dan lalit pour nou pei vin endepandan.

Lo sa latab kot zot ti vote pour konnen lekel ki zot pou siporte, i ti parmi bann premye pour lev lanmen anfaver SPUP. Tou fason kan i ti’n leve pour li tou dimoun ki lo latab ti swiv li.

Sa msye ki konn byen fer travay mason, in osi fer lezot travay. In osi anploye koman gard sekirite. Dan son lavarang kot son lakaz dan landrwa bann dimoun aze Union Vale i annan portre toulede Prezidan.

Kan i regard portre msye René i mazin sa dimoun ki’n sakrifye tou pour prepar lavenir Sesel. Portre msye Michel i fer li mazin sa dimoun ki pe kontinny sa lalit pour met Sesel lo top. Msye Theophile i en dimoun byen sanse akoz i dir ki tou sa ki i demande, Prezidan Michel i donn li.

I dir nou ki i ti swazir pour siport SPUP akoz son lider ti en dimoun ki ti swazir lentere lepep olye en pti group. Ansanm zot ti komans travay depi 64 ziska konmela. 43 an pli tar i ankor SPPF. I dir Bondye in toultan pitye li. I’n toultan viv en lavi personnel.

Menm si i ti marye zanmen in resir annan son prop zanfan. Alor i ti adopte de, enn in mor e i dir ki lot pa okip li. Depi 2001 i la Union Vale. I ti premye dimoun pour antre laba. Sete Prezidan Rene ki ti fer li ganny en lakaz. I’n reste dan lakaz nimero 10 apre in bouz dan lakaz nimero 5 e la i dan lakaz nimero 3. Se pa li ki’n anvi sanze me plis en desizyon ki sa ki ansarz landrwa in pran.

Tradisyonnelman in annan de madanm. I dir ki dan vilaz dimoun aze Union Vale zanmen in fer okenn aktivite dan sa zanr. I dakor ki dan sa laz i bezwen repoze apre i dir sa laz osi bann madanm pa antren li.

Msye Theophile i rakont nou zournalis ki in viv en lavi onnet. I’n kit lekol boner. I rapel ki msye Rene i preski menm laz avek li e ki zot in grandir ansanm. I dir ki men si msye Rene son lapo i blan i ti frekant zot tre byen.

Manman Prezidan René avek manman msye Theophile ti de zanmi. Kan msye Rene ti deside komans politik i ti konnen i ti kapab kont lo msye Theophile pour sipor. Preay i ti dir nou ; «Mon ti donn msye Rene labar tandis ki mwan mon ti pran saret.» Lalit pa ti fasil me i pa’n anven akoz Seselwa ti determinen pour sorti dan lamizer. 40 tan apre msye Rene i pas labar avek Msye Michel, en lot dimoun onnet. Sa levennman i ankor memorab pour msye Theophile. Sa zour i santi li koman en gran msye li osi. Sel de dimoun ki’n toultan pran son zentere ziska prezan.

Sa vizit Sanmdi pa fini la i dir. I konnen ki Prezidan pour pas ankor. Avek lagras Bondye kekfwa i ava ankor la. Ziska la prosenn fwa i touzour reste fidel e kontinyen senm larmoni parmi son bann koleg zabitan

I en dimoun ki enpe anbarase pour rakont son mizer lepase dan en lepok kot pei ti ankor dan fernmwanr me i fer remarke ki erezman lavi in evoyle pour le meyer. Konmela malgre diri i a monte, bennzin in monte, napa dile oubyen margarin par ler, i pa konparab avek lavi lontan. I’n kite reste Praslin me son zil natal i reste dan son leker. I osi fyer pour dekouver ki son zil natal pa’n reste deryer kot i ti kit li plizyer lannen pase.

Sa madanm byen zantiy, ki annan en zoli sourir i fer nou rapel bann zoli fler vilea e ibiskis ki fleri Praslin ki form parti sa zarden natirel. Se sa bann fler ki ede anbelir labote sa zil renonmen pour son koko de mer. Madanm Yvelene Elizabeth, in desann Mahe tre zenn.

Premye zanfan dan en fanmir douz, son manman ti lave e son papa ti travay dan bato. Madanm Elizabeth pa’n tro lekol akoz parey nou konnen avek sa lavi lontan bokou dimoun ti mizer. Alor son paran ti bezwen tir li lekol. Savedir in lekol ziska sizyenm. Apre sa in reste kot lakaz pour fer travay lakour e vey son bann frer e ser ki ti pli pti.

Madanm Elizabeth i dir ki letan i rapel kimannyer lontan dimoun ti mizer, sa i fer li kanmi par ler pour rakont sa ki pour li.

Manze pa ti ser me ti napa larzan. Ansanm avek son bann ser e frer, zot in la dan zot mizer ziska zot in grandir zot tou. Praslin, zil zot nesans, sa lepok ti napa byenbyen transpor.

Ti napa semen e son fanmir ti bezwen mars gran zistans depi kot zot ti reste, Consolation, pour al laboutik. Zot ti pran apepre en demi erdtan. Sa madanm i dir i pa ni ti menm reisir vwar Praslin komans devlope akoz i ti’n fini desann Mahe pour vin eksperyans lavi en lot fason.

Pour madanm Elizabeth Praslin ozordi i parey letan ou’n tande en zanfan in ne me ou pa’n vwar li grandi. Zour ki ou vwar sa zanfan in fini gran e pe travay.

Se dan sa fason ki in dekrir gran devlopman ki’n arive lo sa zil kot i ti ne. Me, eski sa i vedir ki i regrete i pa’n reste Praslin? Non. Konmdir koze, tou sa ki arive dan lavi i ariv pour en rezon. Me sa ki enteresan avek laplipar bann dimoun ki sorti lo sa de zil (Praslin ek La Digue) pour vin etablir zot Mahe, se ki zot tant pour swazir pour marye avek en dimoun natif zot zil. Sa i en fason pour montre zot latasman avek zot zil natal.

Madanm Elizabeth ti zwenn son lanmoure letan i ti ankor Praslin. Li ek Antoine zot ti marye dan zot landrwa natal, Praslin, e set apre ki zot ti desann e vin etablir zot Mahe. Malgre ki la zot pa pe viv ansanm, zot ti annan en fanmir ki’n sikonbe pour sirviv plizyer defi oparavan. Konmdir koze zot in konnen kisisa en zoli lanmour.

E parfwa menm si nou tou nou tya kontan konn en lanmour solid, i arive kot i degrengole parey en sato disab. “Me i kit deryer souvenir, par egzanp nou zanfan,” madanm Elizabeth ti dir The People.

Kan zot ti desann Mahe, dernyen zanfan madanm Elizabeth ki konmela i annan 36 zan, ti sa letan annan zis sizan. Antou sa madanm i annan li senk zanfan. E parmi, enn son fiy pe konmela travay koman distrik administrater dan distrik La Rivyer Anglez.

Apre en bon pe letan ki i pa ti dan lanplwa, madanm Elizabeth ti al travay koman kontroler bis pour senkan. Apre sa i ti deside pour li kite pour al travay lo Vilaz Prezidan koman en manman pour detrwa lannen. Answit in anploye koman sekirite anba departman ‘meanstesting’ kot in travay dan plizyer younit. Dernyen stasyon i ti pe okipe ti La Retraite ziska ki i ti pran son retret. Madanm Elizabeth i aze 66 an.

Kot sant kominoter La Rivyer Anglez tou le wikenn sa madanm i zwenn lezot son bann koleg ki osi form parti group Trwazyenm Az sa distrik e ansanm zot fer diferan aktivite. Kan The People ti rankontre zot, zot ti pe fer bann travay lakoutir e pe manz papay trounen.

Aparaman, sa papay tournen ti telman bon pa ti ase pour la demander. Annefe, Larivyer Anglez i landrwa lo Mahe, ki sa Pralinwaz i konn plis. Letan i ti desann Mahe i ti vin reste La Rivyer Anglez me la apre in ganny lakaz Ma Joie, ki en vilaz dan sa distrik.

I en madanm ki dir i erez. I konfortab dan son lavi. Son bann zanfan osi zot byen menm si i annan de ki pa Sesel.

Konpare avek lontan kot limenm i kanmi pour rapel e koz lo la telman mizer ti fermal, konmela sa madanm pe pas en retret formidab lwen avek traka napa manze.

Sa bann kalite mizer i regard lo televizyon kot dimoun dan pli gran pei ki nou e dan en letan sitan modern zot pe lager akoz lamizer. Isi Sesel pa zis sa madanm me bokou nou pe viv dan konfor. Dan son fanmir i annan larmoni ek lape ki rennyen. Ki plis i pou demande?

The People i swet li bonn retret e bon kouraz pour li ansanm avek son bann koleg. Kekfwa nou a ganny sans aste enn sa tapi brode oubyen kousen dan en lafwar